خانه / سیره / توکل و توانایی در سیره رسول (ص)

توکل و توانایی در سیره رسول (ص)

Warning: mysql_query(): Access denied for user ''@'localhost' (using password: NO) in /home/rasoln/domains/rasol.net/public_html/wp-content/plugins/share4bucks/index.php on line 75 Warning: mysql_query(): A link to the server could not be established in /home/rasoln/domains/rasol.net/public_html/wp-content/plugins/share4bucks/index.php on line 75

توکل و توانایی در سیره رسول (ص)

از عبدالله بن عباس (رض) روایت شده که گفته است:

«روزی پشت سر رسول خدا (ص) بودم (و از جایی عبور می‌کردیم) او به من فرمود:

«یَا غُلَامُ إِنِّی أُعَلِّمُکَ کَلِمَاتٍ، احْفَظْ اللَّهَ یَحْفَظْکَ، احْفَظْ اللَّهَ تَجِدْهُ تُجَاهَکَ، إِذَا سَأَلْتَ فَاسْأَلْ اللَّهَ، وَإِذَا اسْتَعَنْتَ فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ، وَاعْلَمْ أَنَّ الْأُمَّهَ لَوْ اجْتَمَعَتْ عَلَى أَنْ یَنْفَعُوکَ بِشَیْءٍ، لَمْ یَنْفَعُوکَ إِلَّا بِشَیْءٍ قَدْ کَتَبَهُ اللَّهُ لَکَ، وَلَوْ اجْتَمَعُوا عَلَى أَنْ یَضُرُّوکَ بِشَیْءٍ لَمْ یَضُرُّوکَ إِلَّا بِشَیْءٍ قَدْ کَتَبَهُ اللَّهُ عَلَیْکَ، رُفِعَتْ الْأَقْلَامُ، وَجَفَّتْ الصُّحُفُ»

«ای نوجوان! (گوش کن) تا مطالبی را به تو بیاموزم. از (حدود اوامر و نواهی) خداوند محافظت کن. او نیز از تو محافظت می‌نماید، مدام خداوند را مدنظر داشته باش، (نصرت و حمایتش را) پیشاپیش خود خواهی یافت.

هرگاه چیزی را خواستی از خدا بخواه و هرگاه طلب یاری نمودی از او طلب یاری کن، و بدان اگر همه‌ی مردم دست به دست یکدیگر بدهند تا سودی را به تو برسانند، به غیر از آن چه خداوند برای تو مقرر فرموده کاری از دست آنان برنخواهد آمد.

و چنان چه همه‌ی آنان برای آن که زیانی به تو برسانند، دست به دست هم بدهند، به غیر از آن چه خداوند برای تو قرار داده، کاری از آن‌ها ساخته نخواهد بود، زیرا قلم‌های (تقدیر) از نوشتن باز ایستاده و (جوهر) نامه‌ها خشک شده است.»

در روایت امام احمد، این مطالب نیز در این حدیث وجود دارد که:

«احْفَظْ اللَّهَ تَجِدْهُ أَمَامَکَ تَعَرَّفْ إِلَیِ أللهِ فِی الرَّخَاءِ یَعْرِفْکَ فِی الشِّدَّهِ وَاعْلَمْ أنَّ ما أخطَأَکَ لم یَکُن لِیصیبَکَ وَ ما أَصابَکَ لَم یَکُن لِیُخطِئُکَ وَ وَاعْلَمْ َأَنَّ النَّصْرَ مَعَ الصَّبْرِ وَأَنَّ الْفَرَجَ مَعَ الْکَرْبِ وَأَنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا»

« از (حدود نواهی) خداوند محافظت کن او را فراروی خویش خواهی یافت، به هنگام آسایش خداوند را مورد توجه قرار بده، تا او نیز به هنگام سختی تو را مورد توجه داشته باشد، بدان آن چه برای تو پیش نیامده قرار نبوده است که پیش بیاید و آنچه برای تو روی داده قرار نبوده روی ندهد.

بدان که شکیبایی با پیروزی همراه است و در پی مصایب و مشکلات گشایش و پس از سختی آسودگی است.»

 

مسئولیت ما:

وظیفه‌ی ما مسلمانان بهره گرفتن از این اندرزهای ارزشمند و توصیه‌های تعالی بخش است که رسول خدا (ص) آنها را فرا راه ما قرار داده و از طریق عبدالله بن عباس (رض) ما را به آنها راهنمایی فرموده است.

اندرزها و توصیه‌هایی که اگر در عمل  به آنها پایبند باشیم و در پنهان و آشکار خود را به مراعاتشان ملزم بشماریم، در عمل و واقعیت راه اهل ایمان را در پیش گرفته‌ایم و به راستی به خداوند متعال توکل کرده‌ایم، و از جمله آنهایی خواهیم بود که مشمول خوشنودی خداوند خواهند بود و خداوند اسباب خوشنودی و شادمانی ایشان را فراهم خواهد گردانید و در وصف کسانی قرار خواهیم داشت که بدون باز خواست مورد عفو و رضایت خداوند قرار خواهند گرفت و در روزی که دارایی و فرزند سودمند نخواهند بود، و تنها دل سالم سبب سعادت خواهد گردید، به بهشت برده خواهند شد.

پیامبر بزرگوار اسلام (ص) می‌فرماید:

« یَدْخُلُ الْجَنَّهَ مِنْ أُمَّتِی سَبْعُونَ أَلْفًا بِغَیْرِ حِسَابٍ قَالُوا وَمَنْ هُمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هُمِ الَّذِینَ لا یَکْتَوُونَ وَلا یَسْتَرْقُونَ وَعَلَى رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ»

«هفتاد هزار نفر از امت من که به قصد شفا قرآن را بر بیماران خود نمی‌خوانند، و بر ایشان قرآن به آن خاطر خوانده نمی‌شود و تنها بر خداوند و اسباب و سنت‌های او در مورد بهبودی بیماری‌ها متوسل می‌سوند و فال‌گیری و جادوگری نمی‌نمایند و تنها به خداوند توکل می‌کنند، به بهشت می‌روند.»

یکی از اصحاب رسول خدا (ص) به نام عکاشه بن محصن (رض) برخاست و گفت: «یا رسول الله! در پیشگاه خداوند برایم دعا کن که من یکی از آنها باشم»

رسول خدا (ص) فرمود:

«تو یکی از ایشان هستی»

مرد دیگری برخاست و گفت: «یار سول الله برای من هم دعا کن که از جمله‌ی ایشان باشم.»

رسول خدا (ص) فرمود: «عکاشه پیش دستی کرد!»

این بدان معناست که آن هفتاد هزار نفر به خاطر توکل به خداوند و توسل به سنت‌ها  و قوانین او و تسلیم در برابر خداوند و سپردن امور خود به او، بدون محاسبه به بهشت وارد می‌شوند.

رسول خدا (ص) در مورد تلاش درست برای معالجه‌ی بیماری‌ها فرموده‌اند:

«تَداوو عِبادَالله! فإن اللهَ لَم یَضَع داءٍ ألا وَضعٌ لَه دَواءً غَیرَ داءٍ واحِدٍ، الهَرَمُ»

«ای بندگان خدا! برای مداوای بیماری‌های خود تلاش کنید، زیرا خداوند هیچ دردی را بدون درمان قرار نداده به غیر از یک بیماری که آن هم پیری است.»

لازم به یادآوری است که توسل به اسباب و قوانین با توکل به خداوند منافات ندارد و دلیل آن حدیثی است که از رسول خدا (ص) نقل گردید.

زیرا بیماری که به قصد بهبودی دارویی را مصرف می‌کند ـ چنان چه معتقد نباشد که شفادهنده‌ی اصلی دارو است ـ با توکل به خداوند در تضاد یست. اما در صورتی که بر این باور باشد که شفادهنده‌ی اصلی او آن دارو است، دچار اشتباه شده و به راستی به خداوند توکل ننموده و حتی بعضی از علما او را مشرک می‌شمارند.

هم چنین اگر دانشجو و محققی بر این باور باشد که تحصیل و آموزش، عامل کسب دانش و معرفت و پیشرفت است و آمادگی و آموزش نظامی و فنون به کارگیری اسلحه‌های مختلف جنگی از اسباب و عوامل پیروزی امت اسلامی بر دشمنان متجاوز می‌باشد، این باور به هیچ وجه با توکل بر خداوند منافات ندارد و عین توکل به او می‌باشد، زیرا خداوند متعال می‌فرماید:

«‏وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّهٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّکُمْ » انفال/۶۰

«‏ برای (مبارزه‌ی با) آنان تا آنجا که می‌توانید نیروی (مادی و معنوی) و (از جمله) اسبهای ورزیده آماده سازید، تا بدان (آمادگی و ساز و برگ جنگی) دشمنِ خدا و دشمن خویش را بترسانید»

رسول خدا (ص) فرموده‌اند:

« أَلا إِنَّ الْقُوَّهَ الرَّمْیُ،»

«بدانید که مهارت‌ در تیراندازی عامل نیرو و توانایی است.»

و سه بار این جمله را تکرار فرمودند.

بدین ترتیب رسول خدا (ص) به ما و همه‌ی امت اسلامی این رهنمود را آموخته که بهره‌گیری از اسباب همراه توکل به خداوند را در همه‌ی امور، تا پایان جهان مورد توجه قرار بدهیم.

ام سلمه می‌گوید: هرگاه رسول خدا (ص) از منزل بیرون می‌رفت می‌فرمود:

« بسم اللَّهِ، توکَّلْتُ عَلَى اللَّهِ، اللَّهُمَّ إِنِّی أعوذُ بِکَ أنْ أَضِلَّ أو أُضَلَّ ، أَوْ أَزِلَّ أوْ أُزلَّ ، أوْ أظلِمَ أوْ أُظلَم ، أوْ أَجْهَلَ أو یُجهَلَ عَلَیَّ»

«به نام خدا و توکل بر او، خداوندا از این که گمراه کننده باشم و یا گمراه شوم، و دچار لغزش شوم یا دیگران را دچار لغزش نمایم، ستمگری کنم یا بر من ستم برود، جهالتی بنمایم یا با من جاهلانه برخورد شود به تو پناه می‌برم.»

از انس بن مالک نیز روایت گردیده که رسول خدا (ص) فرموده است:

« مَن قالَ: ـ یعنی إذا خُرَجَ مَن بیته ـ بِسْمِ اللّهِ تَوَکَّلْتُ عَلَى اللّهِ وَ لاحَوْلَ وَلاقُوَّهَ اِلاّ بِاللّهِ. یُقالُ لَهُ: هُدیتَ وَ کُفِیتَ وَ وُقِیِتَ وَ تَنحی عَنهُ  الشَیطانُ»

«هرگاه کسی هنگام خروج از منزل بگوید: به نام خدا و با توکل بر او (بیرون می‌روم) و تحول و توانی جز با یاری خداوند ممکن نیست، به او گفته می‌شود: هدایت یافته و مورد حمایت قرار گرفته و مصون داشته می‌شوی، و شیطان از او دور می‌شود.»

برادر گرامی! در مورد ارزش توکل و سپردن امور به خداوند و پناه بردن قولی و عملی به او فکر کن، به خاطر این اعتماد و توکل است که خداوند انسان اهل ایمان را از هر گونه مشکلی مصون می‌دارد و شیطان را از او دور می‌کند و او را بر اعوان و انصار و وسوسه‌ها و توطئه‌های شیاطین پیدا و پنهان پیروز می‌گرداند.

خداوند متعال می‌فرماید:

«‏وَإِمَّا یَنْزَغَنَّکَ مِنَ الشَّیْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ‏» اعراف/۲۰۰

«‏ و اگر وسوسه‌ای از شیطان به تو رسید ( و خواست تو را از مسیر منحرف و از هدف باز دارد ) به خدا پناه ببر ( و خویشتن را بدو بسپار ) . او شنوای دانا است»

ابوالانبیا حضرت ابراهیم (ع) را زمانی که در آتش انداختند فرشتگان آسمان زاری نموده و گفتند:

«پروردگارا! پیامبر و دوستت ابراهیم را در آتش انداختند.»

جبرئیل (رض) بر او نازل شد و فرمود: ای ابراهیم! درخواست و احتیاجی داری؟

ابراهیم فرمود:

«به تو که نیازی ندارم! اما خداوند خود به وضع و حال من آگاه است و از سؤال و درخواست من بی‌نیاز است.»

حاصل آن ایمان راستین و ریشه‌دار و توکل حقیقی و استوار این شد که خداوند متعال خطاب به آتش فرمود:

«‏قُلْنَا یَا نَارُ کُونِی بَرْدًا وَسَلَامًا عَلَى إِبْرَاهِیمَ. ‏وَأَرَادُوا بِهِ کَیْدًا فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَخْسَرِینَ‏‏» انبیاء/۶۹-۷۰

« ما به آتش دستور دادیم که ای آتش سرد و سالم شو بر ابراهیم. آنان خواستند که ابراهیم را با نیرنگ خطرناکی نابود کنند ، ولی ما ایشان را زیانبارترین مردم نمودیم»

«حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکِیلُ‏»

که ابراهیم (ع) به هنگام انداخته شدن در آتش و رسول خدا (ص) به هنگامی که به او گفتند: همه‌ی قبایل مشرک علیه شما دست به یکی کرده‌اند و جا دارد که نگران باشید

آن را گفتند:

«حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکِیلُ‏»

روح و حقیقت یکتاپرستی است.

یکی از دعاهای رسول خدا (ص) که بیانگر ایمان و اطمینان ریشه‌دار و توکل استوار به خداوند می‌باشد، این است که فرموده‌اند:

«اللهُمَّ لَکَ أَسْلَمْتُ، وَبِکَ آمَنْتُ، وَعَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ، وَإِلَیْکَ أَنَبْتُ، وَبِکَ خَاصَمْتُ، اللهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِعِزَّتِکَ، لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَنْ تُضِلَّنِی، أَنْتَ الْحَیُّ الَّذِی لَا یَمُوتُ، وَالْجِنُّ وَالْإِنْسُ یَمُوتُونَ»

«پروردگارا! در مقابل تو سر تعظیم فرود آورده، و به تو ایمان آوردم و بر تو توکل نمود، و به سوی تو روی آوردم و انتقام از دشمنان را به تو سپردم، پروردگارا! به عظمت و قدرتت که هیچ معبود و مستعانی به غیر از تو نیست، از این که گمراهم کنی پناه می‌برم، تو زنده‌ی وادار کننده‌ای هستی که هیچ گاه نخواهی مرد، و همه‌ی جنیان و انسان‌ها خواهند مرد.»

از براء بن عازب (رض) روایت شده که رسول خدا (ص) فرموده‌اند:

«فلانی هرگاه به بستر رفتی این دعا را بخوان:

« اللَّهُمَّ أَسْلَمْتُ نَفْسِی إِلَیْکَ، وَوَجَّهْتُ وَجْهِی إِلَیْکَ وَفَوَّضْتُ أَمْرِی إِلَیْکَ، وَأَلْجَأْتُ ظَهْرِی إِلَیْکَ، رَغْبَهً وَرَهْبَهً إِلَیْکَ، لاَ مَلْجَأَ وَلاَ مَنْجَا مِنْکَ إِلاَّ إِلَیْکَ، آمَنْتُ بِکِتَابِکَ الَّذِی أَنْزَلْتَ، وَبِنَبِیِّکَ الَّذِی أَرْسَلْتَ‏.‏ فَإِنَّکَ إِنْ مُتَّ فِی لَیْلَتِکَ مُتَّ عَلَى الْفِطْرَهِ، وَإِنْ أَصْبَحْتَ أَصَبْتَ أَجْرًا»

«خداوندا! خودم را به تو سپردم، و به سوی تو روی آوردم، و امورم را به تو واگذار کردم، و از روی شوق و هراس به سوی تو پناه آوردم، و هیچ پناهگاه و راه نجاتی به غیر از تو نیست. به کتابی که نازل نمودی و به پیامبری که فرستادی ایمان آوردم.

اگر در آن شب مرگ تو فرا رسد، بر فطرت مرده‌ای و اگر زنده بمانی در خیر و نیکی خواهی بود.»

زیرا دعا و مناجات انسان اهل ایمان هر چه بیشتر او را به خداوند نزدیک می‌نماید، و دعای او تباه نمی‌شود و پخش و پراکنده نمی‌گردد.

زمانی که انسان مؤمنی این دعا را می‌خواند و هر روز آن را تکرار می‌نماید در واقع عهد و پیمان خوئد را با خداوند تازه می‌کند، و به وسیله‌ی آن ایمان خود را در گفتار و کردار استوار می‌گرداند. و چنان آن شب مرگ به سراغ او بیاید، در حالی که مؤمن موحدی بوده و قلب او از ریا و شقاق و نفاق پاک بوده از دنیا رفته است، زیرا رسول خدا (ص) فرموده‌اند:

«اگر هم زندگی را ادامه دهد، مدام دچار خیر و نیکی می‌گردد. زیرا انسان مسلمان در همه‌ی امور و اقدامات گفتاری و کرداریش دارای اجر و پاداش خواهد بود.:

از ابوهریره  (رض) روایت گردیده است که رسول خدا (ص) فرموده‌اند:

« یَدْخُلُ الْجَنَّهَ أقْوَامٌ أفْئِدتُهُمْ مِثْلُ أفْئِدَهِ الطَّیْرِ»

«گروه‌هایی از مردم وارد بهشت می‌شوند که دل‌هایشان هم چون دل‌های پرندگان است.»

امام نووی می‌گوید:

«یعنی هم‌چون پرندگان بر خداوند توکل می‌کنند، یا دل‌هایشان هم چون دل پرندگان نرم و لطیف است.»

به هر صورت این حدیث انسان اهل ایمان را به توکل به خداوند و مهربانی و رقت قلب و تهی کردن آن از غیر خدا ترغیب می‌نماید. زیرا چنین چیزی نشانه‌ی ایمانو عامل رفتن به بهشت و دستیابی به خشنودی خداوند است.

به خاطر نقش و اهمیت این موضوع در عقیده و باور انسان مسلمان، خداوند متعال آن را در بسیاری از آیات قرآن ذکر فرموده است:

« فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ» آل عمران/۱۵۹

«و هنگامی که (پس از شور و تبادل آراء ) تصمیم به انجام کاری گرفتی (قاطعانه دست به کار شو و) بر خدا توکّل کن‌؛ چرا که خدا توکّل‌کنندگان را دوست می‌دارد»

«‏وَتَوَکَّلْ عَلَى الْحَیِّ الَّذِی لَا یَمُوتُ وَسَبِّحْ بِحَمْدِهِ وَکَفَى بِهِ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِیرًا‏» فرقان/۵۸

« و (در همه‌ی امور) بر خداوندی تکیه کن که همیشه زنده است و هرگز نمی‌میرد ، و حمد و ثنای او را به جای آور (و بدان تو عهده دار ایمان یا کفر مردمان نیستی و خدا همگان را می‌پاید) و همین کافی است که خداوند از گناهان بندگانش آگاه است»

یعنی برای دست یابی به هر گونه خیر و نعمتی و محافظت از او در برابر هر گونه شر و بلا و نقمتی، خداوند او را کفایت می‌نماید.

« وَمَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ» طلاق/۳

«و هر کس بر خداوند توکل کند، خداوند او را کفایت می‌کند.»

«‏وَلَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ قَالُوا هَذَا مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَصَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَمَا زَادَهُمْ إِلَّا إِیمَانًا وَتَسْلِیمًا‏» أحزاب/۲۲

« هنگامی که مؤمنان احزاب را دیدند، گفتند: این همان چیزی است که خدا و پیغمبرش به ما وعده فرموده بودند.  (خدا و رسول او به ما وعده داده بودند که نخست سختیها و رنجها ، و به دنبال آن خوشیها و گنجها است) و خدا و پیغمبرش راست فرموده‌اند. این سختیها جز بر ایمان (به خدا ) و تسلیم (قضا و قدر شدن) ایشان نمی‌افزاید»

هم‌چنین خداوند متعال در توصیف مؤمنین راستین می‌فرماید:

«‏إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ إِذَا ذُکِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِیَتْ عَلَیْهِمْ آیَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِیمَانًا وَعَلَى رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ‏» انفال/۲

«‏ مؤمنان ، تنها کسانی هستند که هر وقت نام خدا برده شود ، دلهایشان هراسان می‌گردد ( و در انجام نیکیها و خوبیها بیشتر می‌کوشند ) و هنگامی که آیات او بر آنان خوانده می‌شود ، بر ایمانشان می‌افزاید ، و بر پروردگار خود توکّل می‌کنند»

آن‌ها کیستند؟

«‏الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاهَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنْفِقُونَ‏. ‏أُولَئِکَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَمَغْفِرَهٌ وَرِزْقٌ کَرِیمٌ‏» انفال/۳-۴

«آنان کسانیند که نماز را چنان که باید می‌خوانند و از آنچه بدیشان عطاء کرده‌ایم ،  ( مقداری را به نیازمندان ) می‌بخشند. ‏ آنان واقعاً مؤمن هستند و دارای درجات عالی ، مغفرت الهی ، و روزی پاک و فراوان ، در پیشگاه خدای خود می‌باشند.»

هم چنین خداوند متعال در ارتباط با توکل می‌فرماید:

« وَاتَّقُوا اللَّهَ وَعَلَى اللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ» مائده/۱۱

«از خداوند پروا کنید، و مؤمنان تنها بر خداوند توکل کنند.»

حضرت ابراهیم (ع) خداوند را فرا می‌خواند و بر او توکل می‌نماید و همه‌ی امور خود را به او می‌سپارد و می‌فرماید:

««رَبَّنَا عَلَیْکَ تَوَکَّلْنَا وَإِلَیْکَ أَنَبْنَا وَإِلَیْکَ الْمَصِیرُ» ممتحنه/۴

«پروردگارا ! به تو توکّل می‌کنیم ، و به تو روی می‌آوریم ، و بازگشت به سوی تو است»

بر ما مسلمانان لازم است که مدام این کلام ورد زبانمان باشد که:

«‏رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا فِتْنَهً لِلَّذِینَ کَفَرُوا وَاغْفِرْ لَنَا رَبَّنَا إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ‏» ممتحنه/۵

«‏ پروردگارا ! ما را گرفتار دست کافران مکن ، پروردگارا ! ما را بیامرز که تو چیره‌ی کار بجائی.»

«رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونَا بِالْإِیمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِی قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِینَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّکَ رَءُوفٌ رَحِیمٌ» حشر/۱۰

« پروردگارا ! ما را و برادران ما را که در ایمان آوردن بر ما پیشی گرفته‌اند بیامرز . و کینه‌ای نسبت به مؤمنان در دلهایمان جای مده ، پروردگارا ! تو دارای رأفت و رحمت فراوانی هستی»

منبع: رشد و بالندگی در مدرسه نبوی/ مؤلف: عبدالقادر شیخ/ مترجم: عبدالعزیز سلیمی

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سئوال امنیتی: لطفا جواب معادله را بنویسید *