خانه / مقالات / اطاعت از پیامبر در پرتو سوره‌ی محمد

اطاعت از پیامبر در پرتو سوره‌ی محمد

اطاعت از پیامبر در پرتو سوره‌ی محمد

این سوره‌ی کریمه ۳۸ آیه دارد. سخن از پذیرش اعمال یا عدم پذیرش آن در این سوره دوازده بار تکرار می‌شود . هر بار، آیات، این مفهوم را به اطاعت از خدا و رسول خدا مرتبط می‌سازد. مانند این فرمایش الهی:
«‏یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَلَا تُبْطِلُوا أَعْمَالَکُمْ‏» محمد/۳۳
«‏ ای مؤمنان! از خدا و پیغمبر اطاعت کنید، و کارهای خود را ( با انجام معاصی ) باطل مگردانید.»
محور اصلی سوره را می‌توان از این جا برگزید: «اطاعت از رسول الله و پیروی از او معیار قبول اعمال یا عدم قبول آن می‌باشد.»
مفهومی بسیار ارزشمند و مهم که با خواندن این سوره‌ی کریمه آن را احساس می‌کنی.
از خودت بپرس: من در چه سطحی از سنت، عبادت و اخلاق رسول الله قرار دارم.

اطاعت، ترازوی پیروی
به همین خاطر سوره با نام رسول الله نامیده شد تا تو ای مسلمان بدانی که پیروی از سرور مخلوقات، محمد (ص) معیار و مقیاس قبولی یا عدم قبولی اعمالت است زیرا هر راهی به جز راه رسول الله ـ یعنی به غیر از سنت او ـ بن‌بست و تاریک است. اگر دوست داری از اعمالت آسوده خاطر باشی، اطاعت از رسول الله و پیروی از سنتش را انتخاب کن زیرا میزان پیروی تو بر اساس آن سنجیده می‌شود.
بیایید تا با آیات سوره زندگی کنیم و پیروی از پیامبرمان را بیاموزیم.
«‏ الَّذِینَ کَفَرُوا وَصَدُّوا عَن سَبِیلِ اللَّهِ أَضَلَّ أَعْمَالَهُمْ ‏. ‏ وَالَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَآمَنُوا بِمَا نُزِّلَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَهُوَ الْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ کَفَّرَ عَنْهُمْ سَیِّئَاتِهِمْ وَأَصْلَحَ بَالَهُمْ ‏. ذَلِکَ بِأَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا اتَّبَعُوا الْبَاطِلَ وَأَنَّ الَّذِینَ آمَنُوا اتَّبَعُوا الْحَقَّ مِن رَّبِّهِمْ کَذَلِکَ یَضْرِبُ اللَّهُ لِلنَّاسِ أَمْثَالَهُمْ ‏» محمد/۱-۳
«‏ کسانی که کافر می‌گردند و مردمان را از راه خدا باز می‌دارند، خدا همه‌ی کارهای ( نیک ) ایشان را باطل ( قلمداد و بی‌اجر ) می‌نماید. ‏ و اما کسانی که ایمان بیاورند و کارهای نیک و شایسته بکنند، و چیزی را باور دارند که بر محمد نازل شده است – و آن هم حق است و از سوی پروردگارشان آمده است‌ – خداوند گناهانشان را می‌بخشاید و بدیهایشان را نادیده می‌گیرد، و حال و وضعشان را خوب می‌سازد. ‏ این بدان خاطر است که کافران از باطل پیروی می‌کنند و مؤمنان از حقی پیروی می‌کنند که از سوی پروردگارشان آمده است. اینگونه خدا برای مردم مثالهای ( حسنات یا سیّئات ) ایشان را بیان می‌دارد.»
سپس:
«‏وَالَّذِینَ کَفَرُوا فَتَعْسًا لَهُمْ وَأَضَلَّ أَعْمَالَهُمْ‏. ‏ذَلِکَ بِأَنَّهُمْ کَرِهُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأَحْبَطَ أَعْمَالَهُمْ‏ » محمد/۸-۹
«‏ کافران، مرگ بر آنان باد، و خداوند اعمال ( نیک ) ایشان را باطل و بیسود گرداند. ‏ این بدان خاطر است که چیزی را که خداوند فرو فرستاده است دوست نمی‌دارند، و لذا خدا کارهای ( نیک ) ایشان را هم باطل و بیسود می‌گرداند.»
آیا پیوند و ملازمت دو مفهوم را ملاحظه کردی؟
اکنون این فرمایش الهی می‌آید:
«فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَلِلْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِنَاتِ» محمد/۱۹
«‏ بدان که قطعاً هیچ معبودی جز الله وجود ندارد. برای گناهان خود و مردان و زنان مؤمن آمرزش بخواه»
زیرا استغفار و کلمه‌ی توحید (لا إله إلا الله) ضامن قبولی اعمال هستند، ان شاءالله.
فرمان‌پذیری و سخنی شایسته برایشان بهتر است
به همین خاطر آیه‌ی محوری و کلیدی‌ای در وسط سوره می‌آید:
«…فَأَوْلَى لَهُمْ. طَاعَهٌ وَقَوْلٌ مَعْرُوفٌ… »محمد/۲۰-۲۱
« پس مرگشان باد! [در ظاهر] فرمانبرداری و سخن نیک از آنان نمایان می‌شود…»
پس برای این کافران ـ جهت قبولی اعمالشان ـ اطاعت از رسول الله (ص) و سخن نیکو اولی‌تر و بهتر است.
سپس:
«‏ذَلِکَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا مَا أَسْخَطَ اللَّهَ وَکَرِهُوا رِضْوَانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمَالَهُمْ‏» محمد/۲۸
«‏ این گونه ( جان برگرفتن ایشان ) بدان خاطر است که آنان بدنبال چیزی می‌روند که خدای را بر سر خشم می‌آورد، و از چیزی که موجب خوشنودی او است بدشان می‌آید، و لذا خداوند کارهای ( نیک ) ایشان را باطل و بیسود می‌گرداند.»
آیات بسیاری در تکرار همین مفهوم می‌آید:
«‏وَلَوْ نَشَاءُ لَأَرَیْنَاکَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِیمَاهُمْ وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِی لَحْنِ الْقَوْلِ وَاللَّهُ یَعْلَمُ أَعْمَالَکُمْ‏» محمد/۳۰
« اگر ما می‌خواستیم آنان را به تو نشان می‌دادیم و تو از روی قیافه و علامتشان ایشان را می‌شناختی . تو قطعاً آنان را از روی طرز سخن و نحوه‌ی گفتار می‌شناسی . خداوند آگاه از کارهایتان می‌باشد»
«‏یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَلَا تُبْطِلُوا أَعْمَالَکُمْ‏» محمد/۳۳
«‏ ای مؤمنان ! از خدا و پیغمبر اطاعت کنید ، و کارهای خود را ( با انجام معاصی ) باطل مگردانید.»
«‏فَلَا تَهِنُوا وَتَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَاللَّهُ مَعَکُمْ وَلَنْ یَتِرَکُمْ أَعْمَالَکُمْ‏» محمد/۳۵
«‏ سست مشوید، و ( کافران را ) به صلح مخوانید ، چرا که شما برترید و خدا با شما است، و هرگز از (اجر و ثواب) اعمالتان نمی‌کاهد.»
گویی سوره به ما می‌گوید: ای امت محمد! بدانید که هر راهی جز راه محمد (ص) گمراهی است.
امام احمد بن حنبل می‌گوید: «به قرآن نگاه کردم و دیدم اطاعت از رسول الله در قرآن ۳۳ بار ذکر شده است.» سپس این فرمایش الهی را تلاوت نمود:
«فَلْیَحْذَرِ الَّذِینَ یُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِیبَهُمْ فِتْنَهٌ أَوْ یُصِیبَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ» نور/۶۳
« آنان که با فرمان او مخالفت می‌کنند، باید از این بترسند که بلائی ( در برابر عصیانی که می‌ورزند ) گریبانگیرشان گردد، یا این که عذاب دردناکی دچارشان شود»
تو نسبت به این فرمایش‌های الهی، در چه سطحی قرار داری: «وَمَا کَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَهٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ یَکُونَ لَهُمُ الْخِیَرَهُ مِنْ أَمْرِهِمْ» احزاب/۳۶
«‏ هیچ مرد و زن مؤمنی، در کاری که خدا و پیغمبرش داوری کرده باشند ( و آن را مقرّر نموده باشند ) اختیاری از خود در آن ندارند ( و اراده‌ی ایشان باید تابع اراده‌ی خدا و رسول باشد)»
«‏فَلَا وَرَبِّکَ لَا یُؤْمِنُونَ حَتَّى یُحَکِّمُوکَ فِیمَا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لَا یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَیْتَ وَیُسَلِّمُوا تَسْلِیمًا‏» نساء/۶۵
«‏ امّا، نه! به پروردگارت سوگند که آنان مؤمن بشمار نمی‌آیند تا تو را در اختلافات و درگیریهای خود به داوری نطلبند و سپس ملالی در دل خود از داوری تو نداشته و کاملاً تسلیم ( قضاوت تو ) باشند.»
بدین ترتیب می‌بینیم که آیات سوره‌ی محمد به آیات بی‌شمار دیگری از قرآن در تأکید پیروی از پیامبر اکرم (ص) می‌پیوندد.

اطاعت در جهاد
این سوره‌ی کریمه، سوره‌ی جنگ و قتال نامیده شده است. این امر چه رابطه‌ای با هدف سوره دارد؟
دشوارترین امر در پیروی از رسول الله (ص)، جهاد است. انگار سوره تأکید می‌کند که جهاد در راه خدا از مهمترین دلایل پیروی است. نه تنها این بلکه فرمان جنگ ابتلا و آزمایشی ربانی است:
«‏وَلَنَبْلُوَنَّکُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجَاهِدِینَ مِنْکُمْ وَالصَّابِرِینَ وَنَبْلُوَ أَخْبَارَکُمْ‏» محمد/۳۱
«‏ ما همه‌ی شما را ( با وجود آگاهی از اعمالتان ) قطعاً آزمایش می‌کنیم ، تا معلوم شود مجاهدان ( واقعی ) و صابران شما کیانند ( و مجاهدنماها و ناشکیبایان سست‌عنصر کیان). و اخبار شما را بیازمائیم»
به همین خاطر موضع‌گیری‌های متفاوتی ـ از مؤمنان و منافقان ـ را در این آزمایش ذکر می‌کند:
«وَیَقُولُ الَّذِینَ آمَنُوا لَوْلَا نُزِّلَتْ سُورَهٌ فَإِذَا أُنْزِلَتْ سُورَهٌ مُحْکَمَهٌ وَذُکِرَ فِیهَا الْقِتَالُ رَأَیْتَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ نَظَرَ الْمَغْشِیِّ عَلَیْهِ مِنَ الْمَوْتِ» محمد/۲۰
«‏ مؤمنان می‌گویند: کاش! سوره‌ای فرود می‌آمد ( و ما را به جنگ با دشمنان می‌خواند). زمانی که سوره‌ی محکمی نازل می‌گردد و جنگ در آن ذکر می‌شود ( و روشن و آشکار به جنگ دستور می‌دهد ) منافقان بیماردل را می‌بینی همچون کسی به تو نگاه می‌کنند که ( در آستانه‌ی مرگ قرار گرفته است و ) به سبب ( سکرات ) موت بیهوش افتاده است»

اطاعت در انفاق
بدین ترتیب پیام سوره واضح و آشکار می‌گردد: در تمام امور زندگی‌ات از پیامبرت پیروی کن به ویژه در جهاد در راه خدا. چه این جهاد، نبرد در میدان جنگ باشد، چه جهاد با نفس در راه اصلاح و مبارزه با شهوتهایش.
از آن‌جا که انفاق از اولین ضروریات جهاد است، آخرین آیه‌ی سوره را می‌بینیم که بر انفاق تشویق نموده و به شدت از بخل برحذر می‌دارد:
«‏هَا أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَمِنْکُمْ مَنْ یَبْخَلُ وَمَنْ یَبْخَلْ فَإِنَّمَا یَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ وَاللَّهُ الْغَنِیُّ وَأَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ» محمد/۳۸
«‏ آگاه باشید که شما ( از سوی آفریدگارتان ) دعوت به انفاق در راه خدا می‌شوید. بعضی از شما بخل می‌ورزند . هر کس هم بخل بورزد، در حق خود بخل می‌ورزد ( و زیان آن متوجّه خودش می‌گردد ). زیرا خدا بی‌نیاز است و شما نیازمندید.»

خاتمه: از جایگزین شدن بر حذر باشید
پس از این که سوره کافران را در هشدار از نافرمانی دستور رسول الله (ص) به شدت مورد خطاب قرار میدهد، با مخاطب قرار دادن مؤمنان خاتمه می‌یابد. به آنان چه گفت؟
با عباراتی خیلی مختصر اما دشوار بر نفس‌های مؤمن، آنان را مورد خطاب قرار می‌دهد: « وَإِنْ تَتَوَلَّوْا یَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَیْرَکُمْ ثُمَّ لَا یَکُونُوا أَمْثَالَکُمْ» محمد/۳۸
«اگر شما ( از فرمان خدا سرپیچی کنید و ) روی برتابید، مردمان دیگری را جایگزین شما می‌گرداند ( و این مأموریّت را به گروه دیگری می‌سپارد ) که هرگز همسان شما نخواهند بود»
این قانون از خطرناکترین و سخت‌ترین قوانین است. اگر مؤمنان از نصرت پیامبر و پیروی از دستوراتش سرپیچی کردند، به شدت مجازات شده و این کارشان نتیجه‌ی خطرناک و وخیمی را به دنبال خواهد داشت: «جایگزینی». خداوند ملت دیگری را برای نصرت و یاری این دین می‌آورد و بدین ترتیب شما به شدت زیان کرده‌اید. آنان مانند شما نخواهند بود بلکه بهتر از شما خواهند بود: «…ثُمَّ لَا یَکُونُوا أَمْثَالَکُمْ » « که هرگز همسان شما نخواهند بود»

******************
منبع: برداشت‌های قرآنی/ مؤلف: عمروخالد/ مترجم: محمد ابراهیم ساعدی رودی/ انتشارات حافظ ابرو

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سئوال امنیتی: لطفا جواب معادله را بنویسید *