خانه / مقالات / حج و مناسک آن از دیدگاه استاد ناصر سبحانی

حج و مناسک آن از دیدگاه استاد ناصر سبحانی

حج و مناسک آن از دیدگاه استاد ناصر سبحانی

– توحید، یعنی اعتقاد به یکتایی خداوند در زمینه‏‌ی فرمانروایی و فریادرسی (لا إله إلا الله) که عصاره‏‌ی دعوت پیامبران نیز همین بوده است و این اولین آموزه‏‌ای است که انسان مسلمان باید فرا گیرد.

– انسان‏ها پس از انحراف از مسیر توحید، مراکزی را جهت استقرار فرمانروایان، فریادرسان و بت‏های خویش ایجاد کردند و آن اماکن را قبله‏‌ی دل‏های خویش ساختند. انسان‏های منحرف، در این اماکن به عبادت بت‏ها پرداخته، فرمان آن‏ها را پذیرفته و جلب نفع و دفع ضرر را در ید قدرت آن‏ها می‏دیدند؛ به‏ همین دلیل، از آن‏ها فریادخواهی می‏کردند.

-خداوند برای زدودن انحراف‏های بشری، تنها به نهی‏ نمودن از اطاعت طاغوت بسنده نکرده است، بلکه علاوه بر آن، برنامه‏‌ی حق و خیر را معرّفی می‏‌نماید. خداوند در این زمینه، برای منصرف‏ کردن توجه بشر از مراکز فرمانروایان و فریادرسان باطل به یکی از بندگان شایسته‏‌ی خود ـ پس از ارسال برنامه‏‌ی حق و خیر ـ فرمان داد که مرکزی را بر روی زمین بنا کند تا مردم پس از روی‏گردانی از مراکز شرک به آن مرکز توحیدی روی آورند؛ این مکان به ‏عنوان مرکز فرمانروایی و پایتخت خداوند در زمین مقرّر شد که همانا خانه‏‌ی کعبه می‏‌باشد. دلیل انجام این کار، این بود که انسان دارای جسم است و باید به‏ سوی جسمی خاص روی نماید؛ اما چون ذات خداوند جسم و جهت ندارد، به او فرمان داده شد که رویش را به‏ سوی خانه‏‌ی کعبه کند تا بدین‏ وسیله، تمام رویکردهای انسان، اعم از مادی و معنوی خدایی شوند.

-«حج»، یعنی روی‏گردانی انسان مؤمن از غیرخدا در تمام مراحل زندگی و هم‏چنین روی‏گردانی از مراکز فرمانروایان و فریادرسان باطل و توجه به مرکز فرمانروایی و پایتخت خداوند در روی زمین که خانه‏‌ی کعبه است. هرگاه کسی توانایی رفتن به حج را داشته باشد، باید این فریضه‏‌ی واجب را به انجام رساند، در غیر این‏صورت کافر است.

-«شعائر» جمع «شعیره» و به‏ معنای نشانه‌‏ای است که ملاحظه‏‌ی آن، چیز دیگری را در ذهن تداعی می‏‌کند. انجام شعائر در دین خداوند، نشانه‏‌ی وجود رابطه‏‌ا‏‏‏ی دقیق بین انسان و خداوند است.

-«مناسک» جمع «مَنْسَک» است و منسک از کلمه‏‌ی «نُسُک» به‏ معنای عبادت و بندگی خالصانه‏‌ای است که سبب پاک ‏شدن انسان از آلودگی تعلّق به غیرخدا می‏‌گردد؛ بنابراین، منسِک تعبیر دیگری از بندگی خداوند است.

– هدف از انجام مراسم حج این است که یاد خداوند و آثار آن در دل انسان، استقرار یابد و این حقیقت برای انسان روشن شود که تنها فرمانروا و فریادرس حقیقی عالم، خداوند است و انسان باید در زندگی فردی و اجتماعی، تنها از خداوند فرمان‏برداری نماید و در زمینه‏‌ی وقوع نتایج امور نیز از او فریادرسی کند؛ در غیر این‏صورت انجام مراسم حج، مقصود بالذّات نیست.

-اگر حرکت بنده‏‌ی مؤمن به‏ سوی پایتخت خداوند در زمین به‏ صورت مستقیم باشد، بعد از رسیدن به خانه‌‏ی کعبه، جریان حرکتش متوقّف می‏‌شود و چون هرگز شایسته نیست حرکت انسان مؤمن (تسبیح خداوند) متوقّف گردد، پس از رسیدن به خانه‏‌ی کعبه، حرکت انسان مؤمن، حالت دورانی (طواف) پیدا می‏‌کند که حرکتی تکرارپذیر و بدون توقّف است.

-«عمره»، یعنی آبادکردن خانه‏‌ی خداوند از طریق دیدار آن، و فرق آن با «حج» در این است که در حج، مقدّمات ویژه‌‏ای هست که در عمره، آن مقدّمات وجود ندارد. مقدّمات حج از ورود حاجیان به عرفات شروع شده و پس از گذر از مشعرالحرام و مزدلفه و انجام مراسمی در منا، به ‏سوی خانه‏‌ی کعبه می‏‌روند و به دور آن طواف می‏‌کنند و پس از دو یا سه روز دیگر، دوباره به‏ منا می‏‌روند؛ اما عمره آن مقدّمات را ندارد و انسان مستقیماً بعد از آماده ‏شدن در میقات و نیّت احرام به کعبه می‏‌رود و طواف را شروع می‏‌کند؛ سپس به سعی صفا و مروه می‏‌پردازد ـ که البته کاری اضافی است ـ و به این‏ ترتیب، مراسم خاتمه می‏‌یابد. از دیگر تفاوت‏‌های حج و عمره این است که انسان مؤمن در حج، برای ابراز بندگی در کامل‏ترین حالت از خانه‏‌ی خدا دیدن می‏‌کند که در زمان مشخّصی (ماه ذیحجّه) انجام می‏شود؛ اما انجام عمره در هر زمان از سال امکان‏‌پذیر است. هم‏چنین حج از واجبات است که انکار آن به کفر می‏انجامد؛ ولی عمره چنین نیست، هر چند برخی از فقها ـ آن‏هم بدون دلیل ـ عمره را واجب دانسته و برخی دیگر آن را مستحب و سنّت مؤکّده می‏‌دانند.

-«فدیه»، عبارت است از دادن چیزی که انسان توسط آن، خود را از بلایی خاص رستگار ‏می‏کند.

-«مَشْعَر»، جایی است که انسان مؤمن پس از رسیدن به آن‏جا و ملاحظه‏‌ی آن، به این امر مهم پی می‏‌برد که نوع مخصوصی از مراسم بندگی وجود دارد که او باید آن را برای رضای خداوند انجام دهد.

-«عرفات»، مرز ورودی به حرم و محل جمع‏ شدن حاجیان است. البته وقوف در آن، در قرآن ذکر نشده و به ‏عنوان یکی از مناسک حج نیز معرّفی نگردیده، بلکه به‏ عنوان نقطه‏‌ی آغاز حرکت حاجیان شناخته شده است. کلمه‏‌ی عرفات ـ که مصدر آن به‏ معنی شناختن می‏‌باشد ـ در این‏جا به این معنا است که حاجیان با نظر به حرم و محدوده‏‌ی آن، شناخت جدیدی برایشان ایجاد می‏شود و بعد از این شناخت، حرکت کرده و وارد محدوده‌‏ی حرم می‏شوند.

– اساس حج، طواف خانه‏‌ی کعبه است و بقیه‏‌ی مراسم حج، ملحقات و مکمّل‏های آن هستند، البته لازم به ذکر است که هدف از انجام مراسم حج، یاد خداوند و ایجاد تقوا می‏‌باشد.

منبع: نوار حج استاد ناصر سبحانی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سئوال امنیتی: لطفا جواب معادله را بنویسید *